मुख्य विवाद: रास्वपा महाधिवेशनको 'ईभीएम' (EVM) मा देखिएको समस्या प्रविधिको नभई निर्वाचन व्यवस्थापन र अन्तिम समयको निर्णयको थियो।
रास्वपा महाधिवेशनको ‘ईभीएम’ विवाद: समस्या प्रविधिमा होइन, व्यवस्थापन र अन्तिम समयको निर्णयमा
काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को हालै सम्पन्न महाधिवेशनमा प्रयोग गरिएको विद्युतीय मतदान मेसिन (ईभीएम) बारे उठेका प्रश्न र भ्रमहरूमाथि मेसिनका विकासकर्ताहरूले स्पष्टीकरण दिएका छन्। ई-भोटिङ मेसिनका अनुसन्धानकर्ता तथा विकासकर्ता दाजुभाइ राम प्रसाद रिमाल र लक्ष्मण प्रसाद रिमालले प्रविधिमा कुनै खराबी नभएको दाबी गर्दै महाधिवेशनमा देखिएका समस्याहरू निर्वाचन व्यवस्थापन र अन्तिम समयमा गरिएका निर्णयका कारण उब्जिएको स्पष्ट पारेका छन्।
नेपालमै १३ वर्षको निरन्तर अनुसन्धान, परीक्षण र परिमार्जनपछि तयार पारिएको यो प्रविधि हालसम्म करिब ३०० वटा निर्वाचनमा सफल रूपमा प्रयोग भइसकेको र यसको परिणाम शतप्रतिशत सही रहेको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ।
अन्तिम समयको निर्देशनले बदलिएको प्रणाली
विकासकर्ताहरूका अनुसार प्रारम्भिक योजना खुला र समावेशी समूहलाई छुट्टाछुट्टै राख्ने थियो। तर, निर्वाचन आयोगको अन्तिम समयको निर्देशनका कारण एउटै क्लस्टरमा ६४ जना उम्मेदवारहरूलाई समेट्नुपरेको थियो। मेसिनले आयोगबाट प्राप्त आधिकारिक नामावलीलाई मात्र कार्यान्वयन गर्ने भएकाले उम्मेदवारको संख्या वा क्रम संख्या परिवर्तन गर्ने अधिकार प्रणालीसँग हुँदैन।
यसैगरी, सुरुमा मतदाताले आफ्नो इच्छाअनुसार मतदान गर्न पाउने सहमति भए तापनि अन्तिम समयमा आयोगको लिखित निर्देशनपछि मात्र प्रत्येक समूहमा तोकिएको संख्यामा अनिवार्य मतदान गर्नुपर्ने व्यवस्था प्रणालीमा थपिएको थियो।
फोटो नहुनु र नतिजा ढिलो हुनुको कारण
मतपत्रमा उम्मेदवारको तस्बिर नहुनुमा पनि समयको अभावलाई प्रमुख कारण मानिएको छ। मतदान सुरु हुनभन्दा मात्र १ घण्टा अगाडि अन्तिम सूची प्राप्त भएकाले तस्बिरसहितको डिजिटल मतपत्र तयार पार्न आवश्यक पर्ने ८-१० घण्टा समय नपुगेको विकासकर्ताहरूको भनाइ छ।
मतदान सकिएपछि परिणाम आउन ढिलो भएको विषयमा स्पष्ट पार्दै उनीहरूले भने, "प्रवासतर्फको मतदान नसकिएकाले सुरुमा गणना रोकिएको हो। प्रवासको मतदान सकिएपछि ८० वटा मेसिनमा परेको २ लाख ९२ हजार ९ सय ४१ मत मात्र १० मिनेटमा गणना गरेर आयोगलाई बुझाइएको थियो।" औपचारिक घोषणामा भएको ढिलाइ निर्वाचन आयोगको आन्तरिक प्रक्रियाका कारण भएको दाबी गरिएको छ।
निष्कर्ष
विकासकर्ताहरूले महाधिवेशनअघि निर्वाचनलाई व्यवस्थित बनाउन २० पृष्ठ लामो कार्यविधि पुस्तिक उपलब्ध गराए तापनि त्यसका सुझावहरू प्रभावकारी रूपमा लागू नगरिएकाले केही अलमल देखिएको बताएका छन्। समग्रमा, यो मतदान प्रणाली पूर्ण रूपमा पारदर्शी, निष्पक्ष र विश्वसनीय रहेको र समस्या प्रविधिमा नभई व्यवस्थापकीय कमजोरीमा रहेको उनीहरूको निष्कर्ष छ।
Comments