लक्षित वर्गका बिरामीलाई निःशुल्क उपचार गर्न सरकारले तोक्यो ‘फोकल पर्सन’

काठमाडौं — स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयले लक्षित वर्गका नागरिकहरूलाई प्रदान गरिने निःशुल्क उपचार सेवाको प्रभावकारी व्यवस्थापन र समन्वयका लागि डा. नवराज जोशीलाई फोकल पर्सन (सम्पर्क व्यक्ति) नियुक्त गरेको जनाएको छ। मन्त्रालयका अनुसार नियुक्त फोकल पर्सनले कार्यक्रमको कार्यान्वयन, अनुगमन तथा सरोकारवालाहरूसँग समन्वय गरी सेवा सहज र पारदर्शी हुने गरी कदम चाल्नेछन्। मन्त्रालयले जारी गरेको सूचनामा भनिएको छ कि लक्षित वर्ग अन्तर्गत पर्ने नागरिकहरूले स्वास्थ्य सेवा सहज रूपमा प्राप्त गर्न स्थानिय स्तरदेखि केन्द्रीय तहसम्म समन्वय आवश्यक रहेको हुँदा एक परिचित सम्पर्क बिन्दुको आवश्यकता देखिएको थियो। डा. जोशीलाई सो उद्देश्यका लागि नियुक्त गर्दै सेवाहरूलाई समयमै उपलब्ध गराउने, बिरामीको दर्ता र ट्र्याकिङ प्रणालीलाई मजबुत बनाउने तथा सेवाको गुणस्तर उकास्ने जिम्मेवारी तोकिएको मन्त्रालयले जनाएको छ। नियुक्तीपछि मन्त्रालयका अधिकारीहरूले बताएअनुसार फोकल पर्सनका प्राथमिक कामहरूमा समावेश छन्: - लक्षित वर्गको पहिचान र सूचीकृतकरणमा प्रदेश तथा स्थानीय तहहरूसँग समन्वय गर्ने, - निःशुल्क उपचारका लागि आवश्यक औषधि, उपकरण र मानवश्रोतको व्यवस्थापन र अनुगमन गर्ने, - अस्पताल तथा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा सेवाको पहुँच र गुणस्तर सुनिश्चित गर्ने, - बिरामी दर्ता, उपचार र रिपोर्टिङको इलेक्ट्रोनिक प्रणालीअनुसार डाटा संकलन र विश्लेषण गर्ने, - आवेदकहरू तथा सेवाग्राहीहरूबाट आउने उजुरी र सुझावको छिटो समाधानका लागि समन्वय गर्ने। स्वास्थ्य मन्त्रालयले यस अबसरमा भनेको छ कि लक्षित वर्गअन्तर्गत पर्नेहरुमा वृद्धवर्ग, अत्यन्त गरिब, अपांगता भएकाहरू, प्राकृतिक प्रकोपबाट प्रभावित परिवार र अन्य सामाजिक पृष्टभूमिको आधारमा पहिचान गरिएका सर्वसहायता समूहहरू पर्न सक्छन्। मन्त्रालयले सबै स्थानीय तहहरूलाई सूचित गर्दै यथाशीघ्र सूची अद्यावधिक गरी सम्बन्धित स्वास्थ्य संस्थाहरूमा पठाउन निर्देशन दिएको छ। कार्यक्रमका लागि आवश्यक बजेट र स्रोत व्यवस्थापन सम्बन्धी तयारीहरू पनि तीब्र पारिएको मन्त्रालयको भनाइ छ। सो निःशुल्क उपचार योजना अन्तर्गत परेका बिरामीहरूलाई आपत्कालीन उपचारदेखि दीर्घकालीन उपचारसम्मको आवश्यक व्यवस्थापन गरिने र जथाभावी ढंगले आर्थिक भार नपरोस् भन्नका लागि बजेट व्यवस्थापन र सहकार्यकारी साझेदारहरूसँग तालमेल गरी काम गरिने जनाइएको छ। आवश्यक परेमा स्वास्थ्य सेवा प्रदायक संघसंस्था तथा गैरसरकारी संस्थासँग पनि सहकार्य गर्ने योजना छ। स्वास्थ्य अधिकारका कार्यकर्ता र केही नागरिक समाजका प्रतिनिधिहरूले मन्त्रालयको कदम सकारात्मक भएको प्रतिक्रिया दिएका छन्। उनीहरूले भनेका छन् कि फोकल पर्सन हुनु स्वास्थ्य सेवालाई पहुँचयोग्य बनाउने महत्वपूर्ण कदम हो तर दीर्घकालीन सफलताका लागि पर्याप्त बजेट, मानवशक्ति र पारदर्शिता अनिवार्य हुनेछन्। त्यस्तै, स्थानिय तहसँग सीधा समन्वय र सेवा पहुँचका बिषयमा जनचेतना अभियान सञ्चालन गर्नुपर्ने सुझाव पनि प्रस्तुत गरिएको छ। दैनिकी कार्यान्वयनमा देखा पर्ने सम्भावित चुनौतीहरूमा दूरदराजका ठाउँमा औषधि र जनशक्ति पुर्‍याउने समस्या, सूचीकृत नागरिकको शुद्धता र डाटा व्यवस्थापनको कमजोरी, तथा जनचेतनाको कमी रहेका छन्। मन्त्रालयले यी चुनौतीहरु सम्बोधन गर्न चरणबद्ध कार्ययोजना तयार गरिरहेको र आवश्यक परेमा प्राविधिक सहयोग तथा तालिममार्फत क्षमता अभिवृद्धि गरिने बताएको छ। मन्त्रालयले आगामी केही हप्ताभitra विस्तारित दिशानिर्देश र कार्यतालिका सार्वजनिक गर्ने तथा प्रदेश र स्थानीय स्वास्थ्य इकाइहरूसँग छलफल गरेर कार्यक्रमलाई गडबडीरहित रूपमा अगाडि बढाउने योजना बनाएको छ। नियुक्त फोकल पर्सन डा. जोशीले पनि सो कार्यभार ग्रहण गरी समन्वय सुरु गरेको र निकट भविष्यमा सम्बन्धित निकायहरूसँग भेटघाट तथा अनुगमन भ्रमणमा निस्कने तयारी रहेको भनिएको छ। यस पहलले लक्षित वर्गका नागरिकहरूलाई आधारभूत स्वास्थ्यसेवा निःशुल्क र सहज रूपमा उपलब्ध गराउने लक्ष्य राखेको छ; सफल कार्यान्वयनले स्वास्थ्य सेवामा समावेशीकरण र सामाजिक सुरक्षालाई प्रोत्साहन गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।