साइबर अपराधका पीडक १९ देखि २५ उमेर समूहका

Kathmandu — प्रहरीको साइबर ब्यूरोले विद्युतीय अपराधसम्बन्धी गत एक वर्षमा दर्ता गरिएका जाहेरीहरूको विश्लेषण गर्दा अधिकांश पीडक १९–२५ वर्ष उमेर समूहका रहेको निष्कर्ष निकालेको छ। ब्यूरोले गत आर्थिक वर्षभर दर्ता भएका १६१ वटा इलेक्ट्रोनिक अपराधसम्बन्धी जाहेरीहरू अनुसन्धान गरी सम्बन्धित निकायमा प्रतिवेदन बुझाएको छ। साइबर ब्यूरोका प्रवक्ता दीपक अधिकारीले भने, “हामीले प्राप्त गणना र अनुसन्धानका आधारमा देखेका छौं कि धेरैजसो घटनाका आरोपित युवा हुन्, विशेष गरी १९ देखि २५ वर्षका बीचका। यी अभियुक्तहरूले प्रायः ठगी, अनलाइन फ्रड, सामाजिक सञ्जालमार्फत बदनाम गर्ने, बैंकिङ तथा वित्तीय जानकारी चोरी जस्ता काममा संलग्न भएको पाइएको छ।” उनि थप्छन् कि अनुसन्धानका क्रममा डिजिटल प्रमाणहरू, मोबाइल तथा बैंकिङ डेटा, र सामाजिक सञ्जाल गतिविधि विश्लेषण गरिएको थियो। विश्लेषणमा पाइएका प्रमुख प्रवृत्तिहरू - अनलाइन ठगी र भुक्तानी ठगी: वैठकको नाम वा अफर देखाएर रकम ठग्ने, नकली व्यापारिक विज्ञापन तथा रोजगारको झुटा प्रस्ताव। - पहिचान चोरी र खाता ह्याकिङ: सामाजिक सञ्जाल वा इमेलमार्फत पासवर्ड फिसिङ गरी निजी जानकारी चोर्नु। - भुक्तानी प्रणाली र मोबाइल वॉलेट दुर्व्यवहार: विद्युतीय भुक्तानी प्रणालीका कमजोरीको फाइदा उठाएर अनधिकारिक लेनदेन। - साइबर धम्की र बदनामी: सामाजिक सञ्जालमा व्यक्तिगत तस्विर वा भिडियो साझेदारी गरेर धम्की दिने घटनाहरू पनि बढेका छन्। अधिकारीले भने कि कारणहरूको पृष्ठभूमिमा बेरोजगारी, आर्थिक समस्या, प्रविधिको पहुँच र डिजिटल साक्षरताको कमी महत्त्वपूर्ण रहेको देखिएको छ। “युवा वर्ग प्रविधिमा सहज भएकाले मात्रै होइन, कहिलेकाहीँ सजिलै आर्थिक लाभको लालचले पनि संलग्न हुने गरेका छन्,” उनले बताए। साइबर सुरक्षा विशेषज्ञको टिप्पणी साइबर सुरक्षा विशेषज्ञ रवीना श्रेष्ठले भने, “युवा वर्गलाई लक्षित गरी डिजिटल साक्षरता र नीतिनिर्माणमा जोड दिन आवश्यक छ। विद्यालय र कलेज स्तरबाट अनलाइन सुरक्षाका पाठ्यक्रम र जागरूकता कार्यक्रम संचालन गर्दा दीर्घकालीन रुपमा समस्यामा कमी आउँछ।” उनले थपे कि सेवा प्रदायक संस्थाहरूले पनि जोखिम पहिचान गरी सुरक्षा मापदण्ड कडा गर्नुपर्ने हुन्छ। कानूनी कारबाही र चुनौतीहरू साइबर ब्यूरोले केही घटनामा आरोपी पक्राउ गरी अदालतमा मुद्दा दायर गरेको र अन्य जाँच भइरहेका घटनामा थप अनुसन्धान जारी रहेको जनाएको छ। तर प्रविधि दायरा अन्तर्राष्ट्रिय र छिटो परिवर्तनशील भएकाले प्रमाण संकलन, ठेगाना पत्ता लगाउने र अन्तरदेशीय सहयोग गर्ने क्रममा चुनौती रहने गरेको ब्यूरोले बताए। नागरिकलाई सुझाव साइबर ब्यूरो तथा विशेषज्ञले सर्वसाधारणलाई निम्न सावधानी अपनाउन सुझाएका छन्: - अनजान लिङ्कमा क्लिक नगर्नुहोस् र अनपेक्षित इमेल वा शैलीशहरूको सत्यता जाँच गर्नुहोस्। - दुई-कारक प्रमाणीकरण (2FA) सक्षम गर्नुहोस् र बलियो पासवर्ड प्रयोग गर्नुहोस्। - व्यक्तिगत जानकारी सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक नगर्नुहोस्। - शंकास्पद आर्थिक प्रस्ताव वा नो-कस्ट-आफरहरूबाट दूरी बनाउनुहोस्। - अनलाइन ठगिएकी/ठगिएको अवस्थामा तत्काल नजिकको प्रहरी चौकी वा साइबर ब्यूरोलाई जानकारी गराउनुहोस्। साइबर ब्यूरोले अगाडि पनि डिजिटल अपराधसँग जुझ्न क्षमता बढाउने, यसबारे व्यापक सार्वजनिक जागरूकता कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने र निजी क्षेत्रसँग साझेदारी गर्ने योजना रहेको जनाएको छ। मानिसहरूमा सचेतना बढेमा र युवा वर्गलाई वैकल्पिक रोजगारी तथा डिजिटल साक्षरता उपलब्ध गराइएमा यस्तो प्रकारका अपराधहरू घट्ने अपेक्षा गरिएको छ।