‘दाइजो बेचेर खाडी पसेकी थिएँ, अहिले घर जग्गा जोडेँ’

शीर्षक: विदेशमा कडा श्रम, देश फर्केर घर र जग्गा जोडिन् धुलिखेलकी सीता काठमाडौँ — गाउँको सानो घरको आर्थिक जिम्मेवारी बोकेर विदेशिएको एउटा आमाको प्रयास र त्यागले आज परिवारको भविष्य सुमधुर बनेको छ। धुलिखेलकी सीता बजगाईंले केही वर्षअघि घर खर्च जुटाउन नायाको सुन बेचेर खाडी मुलुकतर्फ रोजगारीको खोजी गरिन्। वर्षोंको कठोर श्रमपछि उनले घर किनिन्, जग्गा जोडेकी छिन् र आफ्ना छोराछोरीलाई सुरक्षित जीवन दिने लक्ष्यतिर एक कदम अगाडि बढ्नु भएको छ। सीता बताउँछिन्, “मेरो घरले आर्थिक तंगि झेलिरहेको थियो। माइतीबाट प्राप्त थोरै सुनले भने सबै समस्या समाधान हुने थिएन। त्यसैले मैले निर्णय गरें — विदेश जाने।” उनले सानै उमेरका दुई सानै छोराछोरीलाई छ महिनासम्मका लागि नजिकैको साधारण कोठामा छाडेर खाडी मुलुकतर्फ प्रस्थान गरेकी थिइन्। “बच्चाहरूलाई छोड्दा मन कति पछुतो भयो, तर जीवन चलाउन त्यही बाटो देखिन्थ्यो,” उनले भनिन्। विदेशमा कामको सुरुवात सहज भएन। सीताले घरेलु कामदारका रूपमा लामो घण्टा काम गर्नुपर्‍यो, भाषिक कठिनाइ र कहिलेकाहीँ कामदाताको कठोर व्यवहारसँग जुध्नु पर्‍यो। तर उनले छाडिनन्। थोरै–थोरै पैसा सञ्चय गरेर परिश्रम गरेर पठाइन् र घरमा पठाउन थालेकी थिइन्। समयसँगै उनले काम गर्नै पर्ने कठिनाइ र अन्यायका सामना गर्ने तरिका सिकिन् र बचतमा जोड दिइन्। कठोर मेहनतको फल आज देखिन थालेको छ। सीताले आफ्नो बाँकी आय र बचतबाट गाउँमा सानो घर बनाइन् र खेतको केही जग्गा किनिन्। “पहिले कहिल्यै सपनामा पनि घर र खेत्को कुरा सोच्न पाइनँ, अहिले वास्तविकता बनेको छ। मैले आफ्ना छोराछोरीलाई पढाउन सक्छु, सुरक्षित बाससहितको जीवन दिन सक्छु भन्ने हुँदा मलाई धेरै खुशी छ,” सीता भन्छिन्। उनको राष्ट्रियताको सीमाभित्र फर्कने यो यात्रा मात्र आर्थिक उपलब्धि नभएर व्यक्तिगत विजय पनि रह्यो। बालबालिकालाई भत्ता गरी पढाइमा लगाउन छाडेका पापू र सिमरलाई उनले अब निर्धारित भविष्य देखाइदिन सक्ने भएकी छन्। गाउँमा छोराछोरीको विद्यालय शुल्क र दैनिक खर्च व्यवस्थापन गर्न उनलाई अब सजिलो भएकोले छोराछोरीको जीवनमा स्थिरता आइरहेको छ भनी उपलब्धि व्यक्त गरिन्। सीताको कथाले महिला श्रमिकाहरूले सामना गर्ने जटिल र संवेदनशील पक्षलाई उजागर गर्छ। घरेलु काममा जाने महिलाहरूले प्रायः परिवारकै दायित्व, सीमित रोजगारी विकल्प र आर्थीक चिन्ताले यस्तो कदम चालेका हुन्छन्। यसले बालबालिकाको अस्थायी छुट्टयात्रा, मनोवैज्ञानिक दबाब र सामाजिक जोखिमलाई जन्म दिन सक्छ। सीताले पनि स्वीकारिन् कि बालबालिका सँग टाढिँदा उनले धेरै पीडा, ऐंठन र सामाजिक कलंक महसुस गर्नुपर्‍यो। “साँच्चै सजिलो थिएन — रातभर आँसु आए, तर बालबालिकाको भविष्यका लागि यो आवश्यक थियो,” उनले भनिन्। वर्तमानमा स्थानीय समाज र गाउँको व्यवहार पनि परिवर्तन हुँदै गएको छ। छरिएका ती परिवारहरू जो विदेशबाट फर्किएका छन्, नयाँ सीप र बचत लिएर आउँछन् र समाजमा सकरात्मक भूमिका खेल्न सक्छन्। सीताले पनि मन्तव्य दिईन् कि घरमै सानो व्यापार सुरु गर्ने सोच छ र अगाडि बढेर महिलाहरूलाई सिप सिकाउने कार्यक्रम संचालन गर्ने चाहना छ। “अब म चाहन्छु अरू महिलाहरूलाई पनि मेरो जस्तो जोखिम विस्तृत रूपले नबनोस्। सुरक्षित माध्यमबाट रोजगारीको व्यवस्था र काम गर्न जाँदा कानुनी तथा सामाजिक संरक्षण उपलब्ध हुनुपर्छ,” उनले जोड दिइन्। उनीसँगै रहेका छोराछोरीले पनि आमाको योगदानप्रति गर्व महसुस गर्छन्। सानो सिमर भन्छिन्, “आमाले धेरै राम्रो गर्नु भयो। हामी अब परिश्रम गरेर पढ्छौं र आमालाई गर्व महसुस गराउँछौं।” सीताको कथा केवल एक व्यक्तिको सफलताको कथा मात्र होइन; यो ती थुप्रै महिलाहरूको प्रतिनिधित्व हो जसले परिवारको पालनपोषणका लागि कठिन निर्णयहरू लिनुपरेको छ। विशेषज्ञहरूले परिवारका आर्थिक मजबूरियत, वैदेशिक रोजगारीको व्यवस्थापन र बालसंरक्षणबीच सन्तुलन आवश्यक रहेको सलाह दिन्छन्। समाज, सरकार र गैरसरकारी संस्थाले मिलेर सुरक्षित र नियमन गरिएको वैदेशिक रोजगारीको मार्ग, आवश्यक तालिम र फर्केर आउने श्रमिकहरूको पुनःस्थापनाका कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ भन्ने आवश्यकतालाई सीताले आफ्नो अनुभूतिमा प्रस्ट पारेकी छिन्। अन्ततः सीताको यात्रा त्याग र सफलताले भरिएको छ, तर उनको चाहना केवल आर्थिक समृद्धि मात्र होइन — सुरक्षित र मानवीय कामका अवस्थाहरू सुनिश्चित गरेर अरूले पनि समान अवसर पाओस् भन्ने छ। उनले बताइन्, “मेरो अनुभवले सिकाएको एउटा कुरा छ — कठिनाइलाई जित्ने हिम्मत भएमा सम्भव सबै छ।”