स्ट्रेट अफ होर्मुज खोल्न पर्याप्त छैन इरान–ओमान सम्झौता

शिर्षक: इरान–ओमान सम्झौता: होर्मुज नाकाको यातायात पुनर्सञ्चालनका लागि नयाँ सम्झदारी पर्याप्त नभएको इरानी धारणा तेहरान — इरान र ओमानबीच स्ट्रेट अफ होर्मुज (होर्मुज नाका) मा सागरमार्गबाट जहाज आवतजावतलाई पुनरुत्थान गर्ने उद्देश्यले हस्ताक्षर गरिने समझदारीले प्रारम्भिक सकारात्मक सन्देश दिएको भए पनि तेहरानले भनेको छ कि केवल नयाँ समझदारी पर्याप्त छैन। इरानी अधिकारीहरूले सुरक्षा, बीमा सुविधा, अन्तरराष्ट्रीय सहभागिता र दीर्घकालीन विश्वास निर्माणका उपायहरू नभएसम्म पूर्ण रुपमा शिपिङ गतिविधि सामान्य हुने छैन भनी स्पष्ट पारेका छन्। सम्झदारीको स्वरूप र उद्देश्य सम्झदारीले होर्मुज नाकामा ब्यवस्थित निगरानी तथा सञ्चार व्यवस्था स्थापना गर्ने, द्विपक्षीय सूचना आदानप्रदान बढाउने, तथा सङ्कटकालीन सहयोगका संरचना निर्माण गर्ने व्यवस्था समेटेको बताइएको छ। ओमानले मध्यस्थतापूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै दुई छिमेकी राष्ट्रबीच सीमित सैन्य तथा कूटनीतिक उपायहरूबाट टकराव घटाउने र व्यापारीक आवाजाही सुनिश्चित गर्ने प्रयत्न गरेको ओमान र इरानी जनप्रतिनिधिहरूले जनाएका छन्। तर इरानी सीमा र सुरक्षा सल्लाहकारहरूले भनेका छन् कि सम्झौता मात्र पर्याप्त छैन। "सम्झौताले मार्गनिर्देशन र सुचना आदानप्रदानलाई सहज बनाउनेछ तर हाम्रो लक्ष्य पूर्ण सुरक्षा र जोखिममुक्त शिपिङ छ," एक उच्चस्तरीय इरानी सुरक्षा अधिकारीले नाम नबताई बताए। "त्यसका लागि क्षेत्रीय र अन्तरराष्ट्रीय स्तरमा बीमा, आगमन–निर्यात सम्बन्धी प्रतिबन्धको समाधान, र समुद्री सुरक्षाका लागि स्पष्ट अन्तरराष्ट्रिय मापदण्डहरू आवश्यक छन्।" मुख्य बाधाहरू र इरानको माग इरानले जोड दिएको मुख्य बुँदाहरूमा समावेश छन्: - अन्तरराष्ट्रीय समुद्री बीमा: धेरै अन्तर्राष्टÑ्रिय बीमावालहरूले जोखिम उच्च भएका कारण ईरानी नजिकका मार्गहरूमा उच्च प्रिमियम लाद्ने वा बीमा प्रदान गर्न अस्वीकार गर्ने गरेका छन्। इरानले बीमा पुनर्स्थापना नभएसम्म तेल तथा अन्य माल वाहक जहाजहरू होर्मुज बाट सहज रूपमा नहिँड्ने बताएको छ। - आर्थिक र वित्तीय प्रतिबन्धहरू: व्यापारिक कारोबार पुनः सुरु हुनका लागि बैंकिङ र फाइनान्स सम्बन्धी अवरोध हटाउनुपर्ने इरानी पदाधिकारीहरूको आग्रह छ। तिनका अनुसार, व्यापारिक साझेदारहरूलाई सुनिश्चित गरेन भने जहाज मालिकहरू जोखिम लिनेछैनन्। - सुरक्षा खतराहरू: क्षेत्रीय तनाव, समुद्री डोङवाज़ (mines) र अनियमित हमलाहरूका डरका कारण लामो अवधिसम्म स्थायी निगरानी र खतराहरू हटाउने कार्य चाहिने संकेत गरिएको छ। - परमाणु तथा रणनीतिक राजनीति: इरानले भन्यो कि केवल सञ्चालनसम्बन्धी समझदारीले राजनीतिक एवं सैन्य स्तरका जटिलताहरू समाधान गर्दैनन्; त्यसका लागि विस्तृत बहुपक्षीय वार्ता आवश्यक हुनेछ। ओमानको भूमिका र क्षेत्रीय प्रतिक्रियाहरू ओमानले आफ्नो मध्यस्थ भूमिकालाई थप सशक्त गर्दै दुबै पक्षबीच हरेक प्रकारको प्राविधिक र प्रशासनिक समन्वयका लागि कार्यदल गठन गर्ने सहमति गरेको छ। ओमानका अधिकारीहरूले भनेका छन् कि सुरक्षा र व्यापार दुवै पक्षलाई सन्तुलनमा राखेर दीर्घकालीन समझदारी बनाउने ध्येय राखिएको छ। क्षेत्रीय देशहरू, वा कम्तिमा केही व्यापारिक साझेदारहरूले पनि समझदारीलाई सकारात्मक संकेतका रूपमा लिएका छन् तर उनीहरू पनि इरानी आग्रहसँग मेल खाएर व्यापक जोखिम न्यूनिकरणका कदमहरू नहुँदासम्म सतर्कता अपनाउने संकेत गरेका छन्। विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलाका विश्लेषकहरूले भनेका छन् कि होर्मुज नाका विश्वका ऊर्जा र व्यापारका महत्वपूर्ण मार्गमध्येको एक भएकाले यसको स्थिरता पुनर्स्थापित हुन सकेन भने विश्व बजारमा प्रभाव पढ्न सक्नेछ। बजार र शिपिङ उद्योगमाथि प्रभाव यात्रा मार्ग विघटनका कारण धेरै जहाज मालिक र वस्तु बिक्रेताहरूले वैकल्पिक लिङ्गहरूको खोजी गरेका छन् जसले ढुवानी समय र लागत दुवै बढाएको छ। बीमा कम्पनी तथा वित्तीय संस्थाहरूको पूर्ण विश्वास फिर्ता नभएसम्म बहस कटौती हुँदैन भन्ने आम धारणा छ। विशेषज्ञहरूले भनेका छन्, "प्राविधिक समझदारीले शुरुआत गर्यो, तर व्यापारिक निर्णयहरू जोखिम–लाभ मूल्याङ्कनमा आधार टेकेका हुन्छन्।" आगामी कदम दोहोरो समझदारीलाई व्यवहारमा उतार्न इरान र ओमानले संयुक्त कार्यदल गठन गर्ने र अन्तरराष्ट्रीय साझेदारहरूसँग अन्तरक्रिया बढाउने योजना बनाएका छन्। संयुक्त निगरानी तथा सूचना आदानप्रदानका तालिकाहरू अघि बढाइने, समुद्री सुरक्षा अभ्यासहरू आयोजना गरिने, र बीमा क्षेत्रमा प्रोत्साहनका उपायहरू सुझाव गरिने बताइएको छ। तर यी सबैले समय लिने अनुमान छ। निष्कर्ष होर्मुज नाकाको पुनर्सञ्चालनका लागि यो नयाँ समझदारीलाई सकारात्मक सुरुवातका रूपमा हेरिएको छ, तर इरानको स्पष्ट संकेतले देखाएको छ कि केवल कागजी सम्झौता पर्याप्त छैन। सुरक्षा, आर्थिक र अन्तरराष्ट्रीय विश्वास पुनर्स्थापना नभएसम्म जहाजहरूले पूर्ण रूपमा पुरानो ढाँचामा आवागमन शुरू नहुने सम्भावना बलियो छ। क्षेत्रीय र विश्वव्यापी सरोकारवालाहरू अब लाग्ने प्राविधिक, आर्थिक र कूटनीतिक कदममाथि नजर टिकाइरहेका छन्।