उपत्यकाको यातायात संरचनामा दीर्घकालीन परिवर्तन ल्याउने गुरुयोजना

काठमाडौँ — काठमाडौँ उपत्यकाको यातायात प्रणालीमा दीर्घकालीन सुधार ल्याउन लक्षित नयाँ गुरुयोजना तयार पार्ने कार्यलाई तीव्रता दिइएको छ। योजना सार्वजनिक यातायातलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र दिगो बनाउने उद्देश्यले स्वरूपले तयार पारिने भएकोले आगामी वर्षयता उपत्यकामा यातायात व्यवस्थापनमा उल्लेखनीय परिवर्तन_expected देखिने अनुमान व्यक्त गरिएको छ। योजना अन्तर्गत प्रमुख ध्यान सरल र सहज सार्वजनिक यातायात सेवाको सञ्जाल निर्माण, मुख्य धनी मार्गहरूमा द्रुत बस सेवा (BRT) वा हल्का मेट्रो जस्ता मास ट्रान्जिट विकल्पको विकास, तथा तिनलाई जोड्ने फिडर बस र साइकल मार्गको जालो बनाउनेमा केन्द्रित हुने बताइएको छ। साथै पुरानो शहर क्षेत्र र पर्यटकिय स्थलहरूमा पैदलयात्रु क्षेत्र विस्तार गर्ने, सडकछेउ व्यवसाय व्यवस्थापन गरी रेखीय पार्किङ केन्द्र स्थापना गर्ने विषयलाई प्राथमिकता दिइने छ। सार्वजनिक यातायात सेवामा इलेक्ट्रिक बस र सफा इन्धन प्रयोगलाई बढावा दिइने, सबल टिकटिङ प्रणाली मार्फत एकीकृत भाडा प्रणाली लागू गरिने र स्मार्ट कार्ड वा मोबाइल एप्लिकेसनबाट यात्रा सहज बनाइने योजना छ। ट्राफिक लाइट प्रणाली, रियल-टाइम ट्राफिक व्यवस्थापन, तथा यातायात निगरानीका लागि आधुनिक सूचना प्रविधि (ITS) को प्रयोगले सवारी प्रवाहलाई प्रभावकारी बनाउने लक्ष्य राखिएको छ। योजनाले वातावरणीय क्षति घटाउने तर्फ विशेष जोड दिएको छ। सार्वजनिक सवारीको उपयोग बढेसँगै निजी सवारी कम हुने, हावाको गुणस्तरमा सुध्रिने र हरितगृह ग्यास उत्सर्जन घट्ने अपेक्षा गरिएका छन्। साथै सडक दुर्घटना घटाउने उद्देश्यले सुरक्षित पिङ्क, सार्वजनिक सुरक्षा संकेत, र चालक तथा पैदलयात्रीलाई लक्षित सुरक्षा शिक्षा कार्यक्रम सञ्चालन गरिने कार्यक्रमसमेत तय भएको छ। योजना निर्माण र कार्यान्वयनमा संघीय सरकार, प्रदेश सरकार र स्थानीय तहहरूबीच समन्वय आवश्यक रहेको बताइँदैछ। समयसीमा अनुसार प्रारम्भिक गुरुयोजना तयार पार्ने कार्य केही महिनाभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ भने क्रियान्वयन चरण चरणमा दश-वर्षे रद्दोरो भएमा दुई दशकसम्म फैलिन सक्ने देखिन्छ। वित्तीय पक्षका लागि सरकारको बजेट, विकास साझेदार, तथा निजी क्षेत्रसँगको साझेदारी (PPP) मार्फत स्रोत जुटाउने विकल्पहरू उल्लेखित छन्। योजना बनाउने क्रममा स्थानीय सर्वसाधारण, व्यापारिक संघसंस्था, यातायात संघ, र नागरिक सामाजिक संस्थाहरूबाट सुझाव-सल्लाह लिइने र सार्वजनिक परामर्श कार्यक्रम आयोजना गरिने जनाइएको छ। साथै सडक विस्तार वा जग्गा अधिग्रहण आवश्यक परेमा सामाजिक र वातावरणीय प्रभावको मूल्याङ्कन गरि प्रभावित समुदायलाई उचित क्षतिपूर्ति प्रवाह गरिने प्रतिवद्धता व्यक्त गरिएको छ। विशेषज्ञहरू यस योजनालाई सकारात्मक पहलका रूपमा हेरिरहेका छन् तर सफलताका लागि समन्वय, निरन्तर वित्त पोषण, भ्रष्टाचारमुक्त कार्यान्वयन र जनचेतना आवश्यक रहने तर्क गरेका छन्। शहर ढाँचामा तत्काल परिवर्तन ल्याउन कठिनाई हुने भए पनि दीर्घकालीन दृष्टिले समुचित योजना र निरन्तर कार्यान्वयनले काठमाडौँ उपत्यकालाई थप बस्नयोग्य र व्यवस्थित बनाउन सक्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ। यातायात मन्त्रालयका प्रवक्ताले भने, “यो योजना केवल सडक विस्तार मात्र होइन, जीवनस्तर सुधार्ने, वातावरण संरक्षण गर्ने र सार्वजनिक सेवामा पहुँच सुनिश्चित गर्ने सम्पूर्ण दृष्टिकोण हो। हामीले जनताको आवश्यकताअनुसार पारदर्शी र सहभागी प्रक्रिया अपनाउनेछौं।” सरकारी पक्षले चाँडै विस्तृत गुरुयोजनाका मस्यौदा सार्वजनिक गरी सुझाव लिन तयारी गरेको जानकारी दिएको छ।